روابط زنجیر وارِ عوامل، در تاثیر گذاری بر محیط زیست/ از پوشش زدایی تا نواحی اقیانوسی مرده
  • 1395/08/09 10:19
  • 19111
انسان در محیط زیست(1)/ پویا مطیع نوع پرور

روابط زنجیر وارِ عوامل، در تاثیر گذاری بر محیط زیست/ از پوشش زدایی تا نواحی اقیانوسی مرده

محیط زیست یعنی تمام آنچه که ما را احاطه کرده است؛ از هوا و زمین و آب گرفته تا گیاهان و جانوران و حتی سایر انسان­ها جزو محیط زیست هستند. بنابر این هر عملی که انجام دهیم حداقل یکی از اجزای محیط زیست را متاثر خواهد کرد.

گروه اجتماعی زیتون؛ مقاله وارده/ پویا مطیع نوع پرور، کارشناس ارشد مهندسی کشاورزی-بیوتکنولوژی

انسان در محیط زیست(1):

هر روز سخن از محیط زیست و مسائل مربوط به آن را در مکالمات روزمره، رسانه ­های گوناگون و حتی قوانین کشور می­شنویم و همه­ ی ما در حمایت از محیط زیست سخنانی را ایراد می­کنیم. این در حالی است که اکثر ما حمایت از محیط زیست را در نریختن زباله در طبیعت یا آسیب نرساندن به طبیعت می­دانیم. ولی آگاهی از محیط زیست و حمایت از آن یک علم می­ باشد و جنبه­ های بسیار زیادی از زندگی بشر را شامل می­شود. در این مقاله تلاش می­شود تا در حد بضاعت خوانندگان را با محیط زیست و جنبه های مختلف حمایت از آن اشنا کنیم. تغییرات آب و هوایی جهان، مدیریت زباله ­ها، استفاده از انرژی­ های پاک و حمایت از عرصه­ های طبیعی جزو مسائل روزمره و تکراری هستند که گوش ما آشنایی نسبی با ان­ها دارد. با این حال مردم عادی آگاهی کمی در مورد نحوه­ ی زندگی مسالمت آمیز با محیط زیست دارند و حمایت از آن را وظیفه دولت می­دانند.

محیط زیست یعنی تمام آنچه که ما را احاطه کرده است؛ از هوا و زمین و آب گرفته تا گیاهان و جانوران و حتی سایر انسان­ها جزو محیط زیست هستند. بنابر این هر عملی که انجام دهیم حداقل یکی از اجزای محیط زیست را متاثر خواهد کرد. این تاثیرات می­توانند مستقیم – مثل دود و سایر آلاینده ­ها – یا غیر مستقیم – گرمای ناشی از نیروگاه­های حرارتی که با عث گرم شدن اب­ های اطراف می­شوند – محیط زیست را متاثر کنند.

موضوعاتی که به طور عمده در بحث سلامت و آگاهی در مورد محیط زیست مطرح می­شوند مربوط به انرژی، آب، زباله­ ها، حمل و نقل، آلایندگی و انتشار دی اکسید کربن است. برای تولید انرژی از منابع ارزشمند طبیعی استفاده می­کنیم که منجر به تولید دی اکسید کربن می­شود و به نوبه­ ی خود گرمایش زمین را در پی دارد. با اینکه آب در همه جا وجود دارد ولی تمام آب­ها قابل شرب نیستند. زباله­ ها باید کنترل شوند. حمل و نقل هر روز گسترش میابد که با تولید غذا نیز ارتباط مستقیم دارد. تمام این واحدهای موثر در دایره محیط زیست شکلی پیچیده­ ای از ارتباطات در هم تنیده را تشکیل می­دهند که هر کدام بایستی به نوبه­ ی خود در مقالات آینده مورد بررسی قرار بگیرند. ولی در حال حاضر مهم­ترین نکته یعنی آگاهی از مسائل عمومی محیط زیست را در این مقاله ارایه می­دهیم؛ به طوری که تک تک افراد جامعه خود را به عنوان محافظان آگاه محیط زیست بشناسند و در ساختن آینده­ ای روشن برای فرزندانشان سهیم شوند.

برای تعریف آگاهی از محیط زیست باید مفهوم حرکت­ های محیط زیستی را دریابیم. محیط زیست گرایی[1] یک ایدئولوژی برای تحریک حس ضرورت پنداری و مسئولیت پذیری انسان­ ها به منظور احترام، محافظت و حفاظت از جهان طبیعی از شر آسیب­های انسانی است.

آگاهی زیست محیطی بخشی از موفقیت جنبش­های زیست محیطی به شمار می­آید. فرزندان و خانواده ما باید یاد بگیرند که محیط زیست شکننده و حساس است و مواظبت کردن از آن امری واجب به شمار می­اید. در این صورت می­توان امیدوار بود که تهدیدهای نشانه گیری شده به سمت محیط زیست روزی از بین بروند.

منابع بسیاری برای آگاهی زیست محیطی وجود دارد. از آن جمله می­توان آموزش گروهی افراد (در کلاس­های درس یا خارج از آن)، سمینارهای آموزشی و الهام بخش و نشر کتاب­ها و بروشورهای آگاه کننده را به عنوان تعدادی از ابزارهای تشویقی نام برد.

زمانی که از سلامتی صحبت می­کنیم می­توان به راحتی ارزش آن را دریافت برای همین بهتر است برای حفاظت از محیط زیست برای سلامت آن مبارزه کنیم. فرزندان ما نباید جهانی بیمار و پر از مشکلات زیست محیطی را به ارث ببرند و این وظیفه­ی ماست که اینده­ای روشن را به آن­ها هدیه کنیم. این کار از طریق آگاه شدن و گسترش آگاهی دیگران در رابطه با این موضوع محقق می­شود.

پیش از اینکه شروع به آگاه کردن دیگران کنیم خودمان ابتدا باید دانش کاملی از مسائل زیست محیطی به دست بیاوریم. با اخبار مربوط به محیط زیست به روز بمانید و کتاب­هایی را بخوانید که به درک شما از محیط زیست، خطراتی که آن را تهدید می­کنند و منابعی که از محیط زیست به دست می­ آید می ­افزاید. کسانی که می­توانند بیشتر درگیر موضوعات زیست محیطی شوند می­توانند در سمپوزیوم­ ها و سمینارهای مربوط به چنین مسائلی شرکت کنند.

از جمله موضوعاتی که در خصوص محیط زیست در جهان ما باید به دنبال راه حل برای آن­ها باشیم می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

نفت:

یکی از مسائل اساسی زیست محیطی نفت است. نفت در تمام جنبه­های آن از شروع حفاری برای استخراج تا تولید و مصرف محصولات نفتی مثل پلاستیک­ها و لاستیک­هامحیط زیست را دچار تهدید می­کند. وابستگی ما به سوخت­های فسیلی یک اعتیاد جهانی است. حفاری برای استخراج نفت در اقیانوس­ها می­تواند حیات موجودات در آن ناحیه را دچار تزلزل کند. حفاری در زمین­های خشک نیز مشکلات خاص خود را دارند. تصفیه و جداسازی اجزای نفت از آن و سپس سوختن محصولات نفتی آلایندگی شدیدی در پی دارد که یکی از مشکلات عادی و شناخته شده­ی آن آزاد شدن کربن دی اکسید در هوا و افزایش گرمایش جهانی است. پلاستیک­ها نیز جزو محصولات نفتی به شمار می­آیند که قابلیت تجزیه در طبیعت را ندارند. بر این اساس، نفت از جنبه ­های گوناگونی می­تواند در حفظت از محیط زیست مورد توجه قرار گیرد.

پوشش زدایی:

منظور از پوشش زدایی از بین رفتن پوشش گیاهی است که شامل از بین رفتن انواع گیاهان علفی، چند ساله، درختچه­ها و جنگل­ها می­باشد. این معضل، صدمات سنگین وجبران ناپیری بر سلامت جهان می­گذارد. بریدن درختان برای اهداف تجاری، آتش سوزی، ایجاد زمین­های زراعی بیشتر، معدن کاری­های مختلف برای استخراج منابع گوناگون، چرای بی رویه و کنترل نشده­ی دام­ها و برداشت گیاهان وحشی به طوری که امکان رشد مجدد نداشته باشند از جمله اعمالی هستند که در تعارض با محیط زیست است و حتی گاهی باعث مهاجرت موجودات یا انقراض گونه­های مختلف می­شوند. اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) لیستی از گونه­های در معرض تهدید را ارایه می­دهد که همه ­ی ما باید از آن آگاهی داشته باشیم تا اگر در نزدیگی ما گونه­ ی در حال انقراضی از گیاه یا جانوری وجود دارد اطرفیان را نیز ار آن آگاه کرده و مانع از بین رفتن این نعمت­های خدادادی شویم.

آلودگی:

آلودگی می­تواند مشاء های متفاوتی داشته باشد. پلاستیک­ها و آشغال­های سطح خیابان آلودگی هستند و البته آلودگی­های نفتی دریاها و اقیانوس­ها نیز آلودگی به شمار می­ آیند. جزیره­های بزرگی که در اقیانوس آرام از زباله­ ها تشکیل شده­اند گواه و مدرک تاثیر آلودگی بر محیط زیست هستند. دلیل اینکه چرا آلودگی تا این حد کنترل نشده گسترش یافته است را باید در کالا گرایی افراطی انسان­ها یافت. ما هر چیزی را که تولید شود نسبت به آن احساس نیاز خواهیم کرد و این یعنی دور انداختن کالاهای قدیکی، مصرف انرژی برای تولید کالاهای جدید و تمام فرایندهایی که برای جایگزینی کالای جدید با قدیمی انجام می­گیرد.

از بین رفتن تنوع حیات:

هر موجود زنده در جهان جایگاهی دارد و وظیفه­ای را انجام می­دهد. ارتباطات موجودات زنده در جهان شبکه­ی گسترده­ای دارد و از بین رفتن هر گونه از موجودات زنده می­تواندنظم شبکه­ ی ارتباطی موجودات را به هم بریزد. برای مثال هر موجودی که بمیرد، باکتری­ها آن را مصرف کرده و تجزیه می­کنند. فرض کنید که باکتری­های تجزیه کننده لاشهکلا از روی سیاره محو شوند. عواقب ناشی از آن غیر قابل تصور خواهد بود. دیگر موجودات نیز وظیفه­ای بر عهده دارند و اگر از بین بروند نمی­توان آن­ها را جایگزین کرد. انسان با اعمال خود باعث به خطر افتادن و از بین رفتن موجودات زیادی شده است و اکنون نیز در حال نابود کردن موجودات زیادی است. از شکار گونه­ های در حال انقراض گرفتهتا از بین بردن محل زندگی موجودات مختلف باعث می­شود تا ما با دستان خودمان محیط زیست را دچار مریضی و مرگ کنیم.

آب شدن یخ­ های قطبی:

 حتما عبارت "تغییرات آب و هوایی" را تا کنون شنیده­اید. تغییر آب و هوای کل کره­ی زمین به سمت گرم شدن میانگین هوای هر فصل و هر سال می­رود که قابل رویت­ترین نشانه­ی آن را می­توان با نگاه کردن به تصاویر ماهواره­ای که از قطب تهیه شده است می­توان دریافت. یخ­های قطبی در حال آب شدن هستند و هر ساله 9 درصد از مناطق قطبی بهمفهوم واقعی در حال آب رفتن هستند. زیرا با ذوب شدن یخ، سطح آب اقیانوس­ها بالاتر می­آید و این به مفهوم زیر آب رفتن مناطق وسیعی از جهان و در نتیجه مرگ بسیاری از موجودات خشکی است.

نواحی اقیانوسی مرده:

 در طول سواحلی که جمعیت انسانی زیادی در آن زندگی می­کنند نواحی خالی از آبزیان مشاهده می­شود. در این نواحی سطح اکسیژن آب به قدری کم است که آبزیان نمی­توانند در آن زنده بمانند. در حال حاضر 146 ناحیه اقیانوسی مرده در اقیانوس­ های جهان پیدا شده است که به دلیل سطوح بالای مواد شمسایی رها شده در آب به وجود آمده­ اند. شاید به نظر شما که از اقیانوس دور هستید این سوال برسد که ما نه عامل آلودگی شیمیایی آب­ ها هستیم و نه این نواحی مرده بر ما تاثیر می­گذارند! اینطور نیست. افزایش استفاده از سموم کشاورزی در تمام نواحی جهان، افزایش تولید آن­ها را نیاز دارد و این سموم به هر حال به نوعی باعث آلودگی خشکی و آب خواهند شد.. از طرفدیگر اگر هر گونه غذای دریایی مصرف می­کنید به یاد داشته باشید که خالی شدن نواحی نزدیک ساحل از آبزیان یعنی عدم دسترسی آسان به غذاهای دریایی و این یعنی هزینه بیشتر برای صید و قیمت بالاتر این غذاها.

آنچه تا کنون بیان شد مسائل عمده در مطالعه محیط زیست هستند ولی جزئی­ترین اعمال ما محیط زیست را متاثر می­کند. با اینکه این مسائل به صورت مجزا بیان شد ولیهیچکدام از آن­ها به تنهایی اتفاق نمی­افتد و به تنهایی قابل حل و فصل نیست. برای مثال اجازه دهید بخشی از یک زنجیره در محیط زیست را با هم مرور کنیم:

ما در خانه از لوازم مختلفی استفاده می­کنیم. یخچال، اجاق گاز، آبگرمکن، ابمیوه گیری و ... که تمام آن­ها برای اینکه روشن شوند به انرژی و مواد ورودی نیاز دارند. باید آبمیوه گیری را به برق متصل کنیم تا کار کند و برای استفاده از آبمیوه گیری باید میو ه ­ای وجود داشته باشد! از یک سو، تولید برق در نیروگاه­ها یعنی تولید گرما، تولید الودگی و .... کشت میوه نیز از طرف دیگر معادل است با مصرف آب، کود و سموم مختلف که هر کدام به نحوی محیط زیست را متاثر خواهند کرد. تولید برق در نیروگاه­های حرارتی گرمایزیادیرا نیاز دارد و محیط اطراف را نیز گرم­تر می­کند و این کار می­تواند زندگی جانوران مختلف در آن ناحیه را تحت تاثیر قرار دهد که به نوبه­ی خود اکوسیستم ناحیه را دچار آسیب می­کند.

آلودگی ناشی از آن نیز به الودگی جهانی می­افزاید و سهم خود را در تسریع تغییرات آب و هوایی اعمال می­کند. تغیرات اب و هوایی یعنی گرم شدن کره­ی زمین و آب شدن یخهای قطبی و نتایج دیگری که قبلا بیان شد. استفاده از سموم کشاورزی می­تواند در صورت عدم کنترل باعث آلودگی آب­های سطحی و زیر زمینی شود. آلودگی آب­هایسطحی باعث مسمومیت موجودات ساکن در آب می­شود و اکوسیستم ناحیه را به هم میریزد و چون آب جاری نهایتا به دریا خواهد ریخت پس حیات آبزیان دریا را نیز متاثرخواهد کرد. این امر به مفهوم افزایش مواد شیمیایی در آب­ها و الودگی­های ناشی از آن است که توضیح داده شد.

بر همین اساس نباید تصور کنیم که ما فقط با نریختن آشغال در طبیعت سهم خود را در حفاظت از محیط زیست ادا کرده ­ایم. بلکه ما وظیفه داریم در تمام جنبه­ های زندگی خود محیط زیست را نیز در نظر داشته باشم. برای مثال اگر کشاورز هستیم باید از انتخاب زمین زراعی گرفته تا مصرف کود و سم دقت کنیم. اگر مصرف کننده هستیم، نباید کالا گرا باشیم و در حد امکان از لوازمی که قابلیت استفاده دارند بهره ببریم. اگر یک لیوان آب در دست داریم باید مطمئن باشیم که با ریخته شدن این آب بر روی زمین یا جاری شدن آن در جوب باعث آسیب رسیدن به هیچ یک از اجزای جهان نمی­شویم. اگر خواهیم سختگیرانه­ تر به قضیه نگاه کنیم حتی تنفس ما نیز بی تاثیر بر محیط زیست نیست. زمانی که بر بالای کوه یا کرانه طبیعت زیبایی ایستاده ­ایم و خدا را به خاطر این نعمات شکر گذاریم باید مطمئن باشیم که ما و فرزندانمان آسیبی به این برکات الهی نخواهیم رساند. پس هر عملی انجام می­دهیم باید در خود و عملمان نظاره کنیم و آن را با فکر و اندیشه بسنجیم.

در این مقاله که با هدف آگاهی از کلیات محیط زیست نگاشته شده بود تلاش گردید تا عوامل عمده و مهم در مطالعه محیط زیست ارایه گردد. روابط زنجیر وار عوامل مختلف در تاثیر گذاری بر محیط زیست بررسی شد و در مقالات آینده تلاش خواهد شد تا راه حل و سبک صحیح زندگی برای حفاظت از محیط زیست بیان گردد.

 

[1] Environmentalism

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  

زیتون آماده دریافت نظرات،اخبار و تحلیل های مخاطبین جهت انعکاس می باشد.