در اسـارت جــهـل (بخش اول)
  • 1395/07/18 09:17
  • 18647
یادداشت/ مجید عباچی

در اسـارت جــهـل (بخش اول)

نادانی های امروزی خود عقب مانده از جاهلیت های اعراب نیست، بلکه پر رنگ تر و دارای ویژگی های منحصر بفردیست که در هیچ دوره ای بوجود نیامده است و تفاوتهای اساسی و همچنین شباهت هایی با جاهلیت پیشینی را نیز دارد.

گروه سیاسی زیتون؛ یادداشت/ مجید عباچی

از ابتدای خلقت، بشر دست به کارهایی زد که از او انتظار نمیرفت،به این اعمال غیر منتظره جهل یا دیگر نام ها داده شده است.منظور از اینکه انتظار نمیرفت بشر  به کارهای عجولانه یا جاهلانه دست بزند ،این است که چون او (بنی آدم) عقل دارد و مهم تر از آن قدرت استفاده از عقل و اختیار را نیز داراست، و خالق یکتا این لطف و عنایت را در بین این همه موجودات به (بنی آدم) کرده است. مهمترین عامل تفاوت انسان با حیوانات و یا دیگر موجودات در همین عاقل بودنش هست،و چنانچه فردی از این ظرفیت استفاده نکند، دیگر بین حیوان و انسان تفاوت چندانی وجود ندارد!!.تعقل بهترین نعمت پروردگار عالم برای انسان است که او را در هر شرایط و برهه ای میتواند نجات دهد.اگر تعقل صورت نگیرد انسان بین این همه شبهات و سختی آواره میماند و به خرافات و جهالت  پناه میبرد.

به دلیل اینکه انسان عقل دارد،باید عقلانی عمل کند؛دیگر انتظاری نیست که با وجود عقل جهلانی رفتار کند،و اگر جهلانی رفتار کرد و مرتکب اعمالی شد  که در شانش نیست،جاهلیت بحساب می آید.

((در فرهنگ قرآن و روایات،جهل به معنای بی خردی است،نه نادانی.لذا کلمه ی (جهل)در برابر(عقل)بکار میرود،نه در برابر علم))(تفسیر نور/ج1/ص133)

بسیاری از افراد هنگام شنیدن کلمه ی جاهلیت،به ذهنشان جاهلیت اعراب پیش از بعثت خطور میکند،چون با این نوع جاهلیت و اعمال غیر عقلانی اعراب پیش از بعثت آشنایی حداقلی را دارند.همانطور که گفته شد؛جهل از یک منظر کلی  به 2 دسته تقسیم میشود.

1:جهل در برابر علم

2:جهل در برابر عقل

جاهلیت اعراب، جهل در مقابل عقل بود؛ چونکه در آن عصر علمی نبود تا در برابر آن جاهلیتی صورت بگیرد!!.

فقط در بخش اول این یادداشت اشاره ای مختصر به عقاید خرافی و جهلانی اعراب پیش از بعثت میکنیم و بعد از آن به مبحث اصلی یعنی"جاهلیت مدرن"میپردازیم.

(و در خانه هایتان قرار و آرام گیرید، و در میان نامحرمان و کوچه و بازار مانند زنان دوران جاهلیت پیشین [که برای خودنمایی با زینت و آرایش و بدون پوشش همه جا ظاهر میشدند] ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید و زکات بدهید، و خدا و پیامبرش را اطاعت کنید، جز این نیست که همواره خدا میخواهد هر گونه پلیدی را از شما اهل بیت [که به روایات شیعه و سنی محمد،علی،فاطمه، حسن وحسین علیهم السلام اند] برطرف نماید، و شما را چنان که شایسته است (از همه گناهان و معاصی) پاک و پاکیزه نگه دارد.) (سوره احزاب آیه33)

این آیه سندی است بر وجود جاهلیت اولی و همچنین طبق نظر برخی از مفسران خود از اعجاز قرآن بوده و نشان میدهد که جاهلیت دیگری نیز به زودی به وجود خواهد آمد و همچنین نشان دهنده معصومیت اهل بیت (ع) که خداوند میخواهد هر نوع پلیدی را از آنان دور کند چون آنان شایسته ی پاکیزگی اند.

(و هنگامی که از دختر زنده به گور بپرسند به کدام گناه کشته شده؟) (سوره تکویر آیات8و9)

عصر جاهلی اعراب دارای چندین ویژگی میباشد،که فقط یکی از آنان زنده به گور کردن دختران است.

جهل در هر دوره و زمانی با بشر بوده ومتاسفانه مانند یکی از اعضای بدن انسان ،او را همراهی کرده است.

بت پرستی ، گاو پرستی ، برده داری ، شرابخواری، استفاده غیر اخلاقی از کنیزان زنده به گور کردن فرزندان دختر و ... همچنین طایفه گری که از آن امروزه به عنوان نژاد پرستی اسم برده میشود جزو جاهلیت هایی هستند که بیشتر مردم با آنها آشنایی دارند.

(خرافات در عقاید عرب جاهل)

1-آتش افروزی برای آمدن باران

2-اگر گاو ماده آب نمیخورد گاو نر را میزدند

3-شتر سالمی را داغ میزدند تا دیگری بهبود پیدا کند

4-شتری را در کنار قبری حبس می کردند ، تا صاحب قبر هنگام قیامت پیاده محشور نشود

5-شتری را در کنار قبر پی میکردند

6-کیفیت معالجه ی بیماران: اگر کسی را عقرب یا مار میگزید ، برگردن مار و عقرب گزیده زیور آلات طلایی می آویختند و معتقد بودند اگر مس و قلع همراه خود داشته باشد میمیرد.

بیماری هاری را که از گاز گرفتن سگان بیمار به وجود می آید ، با مالیدن کمی از خون بزرگ قبیله بر موضع جراحت معالجه میکردند.

اگرعلایم جنون از کسی ظاهر میشد برای راندن ارواح خبیثه به کثافت پناه برده ، کهنه ی آلوده و استخوان مردگان را به گردنش می آویختند.

برای اینکه بچه آنها دزدیده نشود دندان روباه و گربه را به نخی میبستند و به گردن بچه می انداختند .

هر گاه لب و دندان بچه کورک میزد، مادر بچه غربالی به سر میگرفت و از خانه های قیبله ، نان و خرما جمع میکرد و آنها را به سگ ها می داد تا دانه و کورک لب و دهان فرزندش بهبود یابد و زنان قبیله مواظبت میکردند تا بچه هایشان از آن نان و خرما ها نخورند که مبادا آنان نیز به همان درد گرفتار شوند.

برای معالجه ی بیماری جلدی ، مانند ریختن پوست بدن ، آب دهنی به آن میمالیدند ، اگر بیماری شخصی ادامه میافت، تصور میکردند که بیمار، حیوانی را مانند مار و غیره که متعلق به دیو هاست کشته است برای پوزش خواستن از دیوها مجسمه ای از گل به صورت شتر درست کرده و جو گندم و خرما برآن حمل کرده ، در برابر سوراخ کوه میگذاشتن و فردا به همان جا باز میگشتند .

اگر میدیدند که بارها دست خورده است، آن را نشانه قبولی هدایا دانسته و میگفتند که بیمار خوب خواهد شد و در غیر این صورت معتقد بودند که چون هدیه ناچیز بوده ، لذا دیو ها آن را قبول نکرده اند.)(فروغ ابدیت صفحه54)

((ای جمعیت عرب قبل از اسلام بر لب پرتگاه آتش بودید ، خدا از طریق پیامبر شما را نجات داد)) (سوره آل عمران آیه 103)

( موقعیت زن در میان اعراب  )  

(هنگامی که خبر تولد دختر به یکی از آنها داده میشد؛ رنگ وی سیاه میشد و در ظاهر خشم خود را فرو میبرد و بر اثر این خبر بد از قوم خود متواری میگردید و نمیدانست آیا مولود مزبور را با خواری نگه دارد یا در خاک پنهان سازد؟ راستی چه حکم و قضاوت زشتی دارند!)(نحل آیه 60)

زن محرومیت عجیبی در نزد اعراب داشته ؛ بطوری که با فجیع ترین وضع زندگی میکرده است. گذشته از این ، آیات قرآنی که در مذمت اعمال ناشایست آنان نازل گردیده است، انحطاط اخلاقی آنان را در این قسمت روشن میسازد. قرآن کریم عمل ناشایست آنان را در این قسمت چنین بیان کرده و میفرماید:( روز قیامت روزی است که از دختران زنده به گور سوال میشود) (سوره تکفیرآیه8)

راستی انسان باید تا چه اندازه گرفتار انحطاط اخلاقی باشد که میوه ی دل خود را پس از رشد و نمو یا در همان روز های ولادت ، زیر خروار ها خاک پنهان کند و از فریاد و ناله او متاثر نشود.

اینهمه رفتار ناپسند اعراب جاهلی نشان از عقب ماندگی عقلی و علمی آنان است که با بعثت پیامبر خاتم(ص) بخش بزرگی از آن پایان یافت. گرچه نادانی ها به کلی ریشه کن نشد و با شکل دیگری بوجود آمد ولی ویژ گی های خرافات پیشین را نداشته و بشکلی دیگر بودند. مخالفت با افکار پیامبر (ص) مخالفت با اهل بیت (ع) نمونه هایی از جاهلیت های بعد بعثت بود که اغلب در میان اعراب بوجود می آمد، مانند حادثه عاشورا و دیگر ظلم هایی که بر اثر جهل بر معصومین (ع) وارد شد.

 

جاهلیت مستقر امروزی دنیا را جاهلیت مدرن مینامیم.

نادانی های امروزی خود عقب مانده از جاهلیت های اعراب نیست، بلکه پر رنگ تر و دارای ویژگی های منحصر بفردیست که در هیچ دوره ای بوجود نیامده است و تفاوتهای اساسی و همچنین شباهت هایی با جاهلیت پیشینی را نیز دارد. جاهلیت های امروزه بیشتر، از غرب ریشه میگیرد و به سراسر دنیا نفوذ پیدا میکند ولی جاهلیت پیشین اعراب، از شرق بود.عقاید انسان مدرن غربی،خود عامل مهمی در بوجود آوردن جاهلیت مدرن است.

شباهتش هم به این موضوع است که در هر دوره ای علاقه بیشتری نسبت به مادیات بود و به نوعی هم مادیات در هر زمانی توانسته بر انسان غلبه کند و نگذاشته است که انسان تصمیم مستقلی را بگیرد.جاهلیت مدرن ابعاد مختلفی را در همه ی زمینه ها داراست.

(از نظر روحی میتوان گفت که اعراب قبل از اسلام ، نمونه کامل انسان طمع کار و حریص بودند و علاقه وافری بر مادیات داشتند. آنها به همه چیز از نظر منافع می نگریستند و همیشه برای خود نوعی کرامت و شرف و برتری نسبت به سایرین می اندیشند. آزادی را بی نهایت دوست داشتند ، لذا از هر چیزی که آزادیشان را محدود میکرد ، متنفر بودند! )(اسلام و جاهلیت صفحه245)

در جهان امروزه هم مادیات عامل بوجود آمدن چندین جنگ شده ، که منجر به کشته شدن چندین هزار بی گناه گردیده است. در حرفه ای عموم مردم هم کمتر پیدا نمیشود که از مادیات سخنی به میان نیاید و دغدغه های زندگی دنیوی نیز بیشتر مطرح است. دوستی کشورها بر اساس منافع مادی صورت میگیرد و دشمنی آنان هم بیشتر  نیز برهمین جهت است. سفید پوستان مدعی میشوند که نژاد برترند نسبت به سیاه پوستان و آنان هم  اینگونه احساس کرامت میکنند.

اگر در کشوری آزادی نسبت به انجام گناه نباشد اعتراضات چندین هزار نفری به راه می اندازند و...آیا این نوع اعمال امروزی با جاهلیت های پیشین تفاوتی دارد؟!. یکی از عوامل ایجاد کننده بی توجهی انسان به اعمال جاهلی اش سرگرم شدنش به کارهای دنیوی است که باعث غفلت از آخرت میشود و نتیجه اش انجام کارهای غیر اخلاقی اما بازهم انسان عامل ایجاد دردسر برای خود در دنیاست. به عنوان نمونه مشکلاتی که ما در مسئله محیط زیست داریم خود عامل آن هستیم و بر اثر آینده نگری هایی که صورت نگرفته هوایی که تنفس میکنیم آلوده است و به این دلیل دچار مریضی های غیر طبیعی میشویم. کار آسان را سختتر کرده ایم که متاسفانه دیگر کاری اساسی نمیشود کرد و آنچه نباید اتفاق می افتد، اتفاق افتاده  که باعث ایجاد مشغله زیاد برای مردم امروزی شده است. اگر آمار بیکاری در جامعه جهانی بالاست یکی از دلایلش این است که در کارخانه ها به جای انسان ربات کار میکند و جای تعجبش اینجاست، که گاهی ارزش ربات از لحاظ قیمتی که باید برای صاحب شرکت سود داشته باشد، قیمت ربات چندین برابر کارکردن یک  انسان در طی چند سال است ولی با این شرایط حاضرند ربات بخرند ولی انسانی را مشغول به کار نکنند!!.

یکی از مشکلات اساسی دنیای امروزی ما جنگ های فرقه ایست که حدود یک چهارم دنیا یا بیشتر  را  امروزه در گیر خود کرده ، آیا نمیشود جلوی این چنین کارها را گرفت. چرا ممکن است ولی صاحب قدرتها خود از بوجود آمدن چنین جنگ هایی پشتیبانی میکنند و این را به نفع خودشان میدانند. آن انسانی که توانسته سلاحی را بوجود بیاورد که در کمترین زمان چند هزار انسان دیگر را از بین میبرد!میتواند بدون ساختن ولی با اندیشیدن دنیایش را به معنی واقعی بدون جنگ و پر از صلح کند که الان با این وضعیت کنونی،عده ای به این فکر و سخن ها خیالات میگویند!!.

چندین میلیون انسان، آواره میشوند و چندین هزار زن و بچه و خانواده بی گناه کشته میشوند، تا آن کشوری،ابر قدرت غلدری از آن طرف دنیا بیشتر نفوذ پیدا کند و هرچه افکار پلیدی را دارد راحتتر پیاده کند. آری به این دلیل است که سرگرمی و مشغله های زیادی برای انسان بوجود آمده و آخرت از یاد او رفته است و از دلایل  اصلی این نوع جاهلیت ها و بوجود آمدن این مشغله های امروزی ، حب دنیا و سرگرم شدن به ظواهر دنیوی است،که در بخش های بعدی راجب این مسئله هم بیشتر میپردازیم.

(امام علی (ع): حُبُّ الدنیا رَأس کُلَّ خَطیئه= حب دنیا راس هر خطا و اشتباهی است.)(اصول کافی جلد2 صفحه3

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظرات مخاطبان
  • عبدالحسین
    پاسخ ۱۳۹۵/۰۹/۲۸ - ۱۲:۰۸
    سلام-معیار بر شناسائی اعمال جاهلانه چیست؟ مثلا با لودر وبلدزر به ارک می ریزند یک سوم مسجد تاریخی که نماد تبریز بود را تخریب می کنند به جهات ساخت مصلا ابتدا در قسمت شمالی سپس در قسمت جنوبی و در نهایت با تخریب آن دو سازه در قسمت شرقی با خاکبرداری عمیق مصلا می سازند (استفاده بی حساب و کتاب از بیت المال) به نظر من این رفتار با نماد یک شهر مطابق با سیاست اسلام ناب محمدی(ص) که تاکید دارد آئین ها وعلاقه های نیک مردم هر محل احترام بگذارید نمی باشد و در هیچ کدام از شهرهای فارس زبان نمی توانیدیک آپار باستانی حتی کم اهمیتر از ارک پیدا بکنید که اینچنین حریم و دورنمای آن را نقض و همچنین تخریب نمایند وقتی مصلای زیبای تهران را می بینم غبطه می خورم با سالنهای زیبا پارکینگ های وسیع پارک ها و مصلای زمستانی وتابستانی اینک در جائی خواندم از ساخت از حضرت علی (ع) پرسیدند از کجا بدانیم حق جه کسی هست فرمود ابتدا حق را بشناسید پس برادر بدان و آگاه باش در هر موضوع باید ابتدا نسبت به ماهیت آن حق را بشناسی ...چه بسا اگر با معیار وسنجش خود به پیش رویم دور نباشد که با کله به جهنم واریز شویم حضرت علی (ع) فرمود به این دلیل اشتباه نمی کنم که قبل از انجام هر کاری تجارب مختلف ونتایج آنها را می سنجم و بهترین ها را انتخاب می کنم و...-http://azarbook.blogfa.com/
    0 + 0 -
نظر شما
  • 1
  • 0
  • 0
  •  
  •  

زیتون آماده دریافت نظرات،اخبار و تحلیل های مخاطبین جهت انعکاس می باشد.