محصولات تراریخته، عاملی برای بیوتروریسم و نیازمندسازی دائمی ایران در واردات/ تولید انبوه یا محیط زیست؟!/ لزوم تعریف واضح از آلودگی تراریخته
  • 1395/07/10 07:58
  • 18442
مقاله وارده/ پویا مطیع نوع پرور  

محصولات تراریخته، عاملی برای بیوتروریسم و نیازمندسازی دائمی ایران در واردات/ تولید انبوه یا محیط زیست؟!/ لزوم تعریف واضح از آلودگی تراریخته

محصولات تراریخته مزایای فراوانی دارند که استفاده از آن­ها را موجه می­سازد ولی معایب آن­ها برجسته شده و مناقشاتی را بین گروه ­های مختلف در کشور ایجاد کرده است که سود آن در نهایت نصیب دشمنان خواهد شد.

گروه اقتصاد مقاومتی زیتون؛ مقاله وارده/ پویا مطیع نوع پرور  

داستان تراریخته­ ها

در سری مقالات "داستان تراریخته­ ها" به موضوع بحث بر انگیز امروز جامعه علمی و رسانه­ های عمومی در مورد محصولات کشاورزی تراریخته پرداخته خواهد شد و دلایل موافقت و مخالفت متخصصان و مسئولین برای واردات، تحقیقات و تولید این محصولات مورد بررسی قرار خواهند گرفت. در این راستا ابتدا مفهوم محصولات تراریخته مورد بحث قرار گرفته و سپس با ورود به بحث اصلی، این موضوع از جنبه ­های گوناگون علمی، فرهنگی و اقتصای کنکاش شده و با افراد دخیل در این زمینه مصاحبه­ های اختصاصی انجام خواهد گرفت.

طی چند هفته اخیر مباحث بسیاری بین موافقان مصرف محصولات تراریخته و مخالفان در گرفته است و این مباحث به سمت خراب کردن وجهه طرف مقابل در حال حرکت است. در این بین گروهی از مخالفان در صدد تخریب شخصیت­ های علمی کشور در زمینه زیست فناوری و اصلاح نباتات پرداخته و محصولات تراریخته­ ای همچون برنج مونسانتو را توطئه صهیونیسم برای آسیب رساندن به کشور اسلامی می­دانند. گروه دیگر نیز به قانون ایمنی زیستی و تعهد علمی و دینی محققان کشور استناد کرده و مصرف فراورده­ های تراریخت را که از سال­های دور در جهان رایج بوده بلامانع می­دانند. سوالات و مباحث متعددی در این زمینه قابل پیگیری می­باشند. از آن جمله شناسایی مسئولین تایید ایمنی و سلامت محصولات کشاورزی و به خصوص محصولات تراریخته، بررسی صحت مضر بودن این محصولات برای انسان، دام و محیط زیست و همچنین بررسی ادعای طرفین و اعادی حیثیت.

تراریخته یعنی دستکاری ژنتیکی

نخستین سوالی که باید پرسیده شود این است که "تراریخته" یعنی چه؟ از نظر لغوی، تراریخته معادل عبارت انگلیسی ترانس­ژن[1] است با این حال منظور از این لغت در رسانه ­ها و لسان عمومی، موجودات و به خصوص گیاهانی هستند که از نظر ژنتیکی مورد دستکاری قرار گرفته­ اند.  بنابر این تراریخته ها در عمل همان محصولات GMO یا موجودات تغییر یافته ژنتیکی هستند که در کشورهای جهان با این عنوان شناخته شده ­اند. برای اینکه درک صحیحی از دستکاری ژنتیکی گیاهان به دست بیاید باید مفهوم ژن و دستکاری آن به زبان عامه فهم بیان گردد.

تمام موجودات زنده از سلول هایی ساخته شده ­اند که درون آن­ها هسته ­ای قرار گرفته که حاوی اطلاعات مربوط به تمام (یا تقریبا تمام) صفات موجود زنده است. این صفات می­توانند شامل صافت قابل رویت مثل رنگ دانه، چروکیدگی یا صاف بودن پوست میوه، رنگ میوه، شکل گل و ... باشد و یا صفات غیر قابل مشاهده مثل کیفیت آرد، محتوای پروتئین دانه و ... باشد. مهمترین صفات زراعی مطلوب در گیاهان افزایش میزان بذر، دانه و یا سایر تولیدات گیاهی هستند. افزایش مقاومت به بیماری-ها یا مقاومت به خشکی نیز بسیار مفید خواهند بود. در داخل هسته ساختارهای ژنتیکی به نام کروموزوم­ها حضور دارند که از جنس DNA هستند و دستور اجرای این صفات در هر فرد بر روی این کروموزوم­ ها قرار دارند. برای مثال گندم نان دارای 42 کروموزوم است. کیفیت پروتئین گندم یک صفت زراعی است که عامل کنترل این صفت (ژن) بر روی یک یا تعدادی کروموزوم قرار دارند.

علمی برای تغییر صفات گیاهان

امروزه  علم ژنتیک و بالاخص زیست فناوری به قدری پیشرفت کرده که دانشمندان می­توانند این جایگاه ­ها را برای صفات مختلف شناسایی کنند و حتی تغییر دهند. یعنی می­توانند یک صفت یا جایگاه را از روی کروموزوم حذف کنند یا قطعه­ ای از کروموزوم جدید را وارد کروموزوم موجود مورد نظر کنند تا صفات این گیاه مورد پسند واقع شود.

برای اینکه اهمیت این موضوع مشخص شود تاریخچه­ ی کوتاهی از دستکاری زنتیکی گیاهان بیان می­شود و مباحثی که در طول تکامل این دانش پیش آمده نیز ارایه می­گردند استفاده از علف­کش­ها سالانه برای کشاورزان جهان 12 میلیارد دلار هزینه دارد. با وجود این هزینه باز هم حدود 10 درصد از محصولات زراعی در اثر علف­های هرز از بین می­روند. مشکل اینجاست که بسیاری از مواد شیمیایی استفاده شده تفاوتی بین علف هرز و گیاه زراعی قایل نمی­شوند و با هر گیاهی تماس پیدا کنند آن را خواهند کشت. یک راه حل پیشنهادی برای این مشکل استفاده از گیاهان مقاوم به علف­کش است که از طریق مهندسی ژنتیک به وجود آمده­ اند. در صورت استفاده از علف­کش برای این گیاهان فقط علف­ های هرز از بین خواهند رفت. یکی از بهترین علف­کش ­های موجود در بازار گلایفوسات است که توسط شرکت مونسانتو[2] تحت نام تجاری راندآپ به فروش می­رسد. گلایفوسات یک علف کش دوستدار محیط زیست است زیرا به سرعت تجزیه می­گردد و ترکیبات غیر سمی در خاک آزاد می­کند. شرکت مونسانتو گیاهانی را به بازار عرضه کرده است که نسبت به این علف­کش مقاوم هستند. در واقع این کار شرکت مونسانتو نوعی تاکتیک اقتصادی است که محصولات خود را به صورت بسته عرضه می­کند یعنی کسانی که از گیاهان تراریخته مونسانتو استفاده می­کنند به ناچار باید از سموم این شرکت نیز استفاده کنند که در دنیای امروز موضوع غریبی نیست و در دسترس­ترین مثال برای آن شرکت اپل است که تمام محصولات خود را به صورت انحصاری عرضه می­کند.

علاوه بر علف ­های هرز، گیاهان دشمنان دیگر و یا شاید بدتری هم دارند که به همان نسبت هزینه ­های کشاورزان را افزایش می ­دهند و شامل موارد زیر هستند: حشرات و کرم ­ها، بیماری­ های قارچی (کپک ­ها، بلات ­ها، زنگ ها و فسادها) و  بیماری­ های ویروسی گیاهان. مبارزه با حشرات برای کشاورزان و سیستم کشاورزی هزینه ­های هنگفتی در پی دارد و در صورتی که بخواهند از سموم ارگانیک استفاده کنند این هزینه بسیار بیشتر نیز خواهد شد. امکان مهندسی گیاهان و به وجود آوردن ارقام مقاوم به تمام این آفات وجود دارد ولی ما در اینجا فقط به حشرات اکتفا می­کنیم.

یکی از این سموم طبیعی که برای مبارزه با آفت کرم ساقه خوار ذرت از گذشته مورد استفاده قرار می­گرفت و ضرری برای انسان ندارد، سم حاصل از نوعی باکتری خاکزی (معروف به سم Bt) است که استفاده از آن سالانه حدود یک میلیارد دلار برای کشاورزان آمریکایی هزینه در پی دارد. این رقم در ایران نیز برای سموم مختلف در همین محدوده است که اهمیت اقتصادی این قضیه را روشن می­کند. بر همین اساس به جای پاشیدن سم بر روی حشرات، دانشمندان از فناوری تراریخت استفاده کرده­ اند.

استارلینک نمونه ای از تراریخته ها

امکان حساسیت­ زا بودن محصولات تراریخت یک مبحث داغ به حساب می­ آید. و این بحث از سال 2000 که یک ذرت تراریخت تایید با نام استارلینک  در مواد غدایی یک فروشگاه پیدا شد. ذرت استارلینک از دو نظر تراریخت به حساب می­ آید زیرا هم دارای ژن مربوط به سم Bt است (در بخش 3 مورد بحث قرار گرفت) و هم در مقابل طیفی از علف­کش ­ها مقاومت دارد. نوعی از ذرت استارلینک که دارای نوع خاصی از سم Bt می­باشد در برابر اسید معده مقاومت بسیار بیشتری دارد و بعد از پخته شدن و فراوری نیز غلظت پروتئین حاصل از این ژن بالاتر از حد مجاز می­باشد و همین امر باعث شد تا تعدادی از مردم اظهار مسمومیت توسط این محصول را نمایند و مراجع قانونی خواستار آزمون­ های بیشتری برای اطمینان از عدم واکنش ­های حساسیت ­زایی برای عموم مردم شدند.  به دنبال آن، شرکت­ هایی که استارلینک را تولید کرده بودند برای کسب مجوزهای لازم سازمان محیط زیست آمریکا را تحت فشار قرار دادند. سازمان محیط زیست نیز پاسخ آن­ها را با یک مجوز ناقص با این مضمون که از استارلینک فقط می­توان برای تغذیه­ ی دام استفاده گردد، صادر کرد. آنچه که سازمان محیط زیست از درک آن عاجز بود این است که پس از کشت، استارلینک به زودی بذر داده و با ذرت ­های دیگر اختلاط پیدا کرد و در منطقه گسترش یافت و حتی به مراکز فراوری منتقل شد. ولی در مراحل بعدی، جداسازی استارلینک از محصولات سالم غیر ممکن شد.

در سپتامبر 2000، یک اتحادیه از گروه­ های مخالف غذاهای تغییر یافته­ ی ژنتیکی اعلام کردند که رد پای استارلینک را در نوعی از نان  پیدا کرده ­اند. مطالعات بعدی این امر را تایید کردند و تمام محصولات شرکت تولید کننده این نان از پیشخوان فروشگاه ­ها جمع گردید. مرکز کنترل بیماری­ها (CDC) تمام افرادی را که از واکنش ­های حساسیت­ زا شکایت می­ کردند نسبت به محصولات taco shells مورد معاینه قرار داد. با وجود احتمال آلرژی زایی این محصول، دستور جمع آوری تمام آن­ها از کشور صادر شد. علاوه بر این تمام بذور استارلینک از فروشگاه­ ها جمع ­آوری گردید تا در آینده نیز کشت نگردند و استارلینک فقط به مدت دو سال در بازار موجود بود. در سال 1999 میزان استارلینک کشت شده در آمریکا فقط 4/0 درصد محصولات ذرت را شامل می­شد و در سال 2000 این میزان به 5/0 درصد رسیده بود. پس از این قضیه، استارلینک در هیچ جای جهان کشت نمی­گردد و سازمان محیط زیست تمام مجوزهای خود را لغو کرده است.

تولید انبوه یا محیط زیست؟!

ذرت استارلینک تنها نمونه حساسیت ­زا بودن چنین محصولاتی نیست و نمونه ­های دیگری نیز مشاهده شده­ اند. از آن جمله امکان حساسیت­ زا بودن آجیل برزیلی تا سازمان غذا و دارو دستور توقف تمام آجیل­ های برزیلی تراریخت را صادر کند. این مثال­ ها نشان می­دهند که با وجود منافع اقتصادی سرشار از تولید محصولات تراریخت برای کشاورزی کشور وجود قوانین و نهادهای نظارتی و کنترلی بسیار دقیق، حساس و دلسوز ضرورت محض است.

علاوه بر مسایل بهداشتی در مورد محصولات تراریخته، جنبه­ های محیط زیستی آن نیز حائز اهمیت است و مخالفان استفاده از این محصولات نیز به شدت بر روی این موضوع تاکید دارند. بدین صورت که اعلام می­کنند ممکن است سمی که برای آفات گیاه مورد نظر در گیاه تراریخته تولید می­شود ممکن است تنها بر روی حشره­ ای که هدف قرار گرفته است موثر نباشد و موجودات دیگری را نیز آلوده کند. برای مثال؛ در مقاله­ ای جنجال برانگیز، مجله نیچر مقاله ­ای را به چاپ رساند که نشان می­داد پروانه­ هایی به نام ملکه (مونارک) با خوردن گرده ذرت­ های تراریخته حامل ژن Bt دچار مسمومیت و مرگ می­شوند.

این مقاله علاوه بر مدافعات محیط زیست، دانشمندان را نیز بیدار کرد و عده­ ای از آنان به جمع مخالفان استفاده از محصولات تراریخته پیوستند. با این حال نمی­توان تنها به این مقاله استناد کرد زیرا نقاط مبهم بسیاری در چنین تحقیقاتی وجود داشت. از ان جمله اینکه مشخص نبود چه مقدار  گرده ذرت تراریخت باید بر روی گیاهانی که این لارو از آن­ها تغذیه می­کند وجود داشته باشد ت لارو این پروانه دچار مسمومیت شود. از طرف دیگر این لاروها معمولا از خوردن برگ­ هایی که با گرده گیاه پوشیده شده باشند سرباز می­زندد. مخالفان استفاده از محصولات تراریخته با برجسته کردن چنین تحقیقاتی اعلام می­کنند که یک گیاه تراریخته همانند یک آفت کش مثل DDT برای محیط زیست زیانبار است اما از آنجایی که مشکلات متعددی برای مطالعه چنین اثراتی در حالت طبیعی (و نه در آزمایشگاه) وجود دارند نمی­توان با قطعیت به چنین گفته­ هایی استناد کرد.

محصولات تراریخته، عاملی برای بیوتروریسم و نیازمندسازی دائمی ایران در واردات

خطرات بهداشتی و مربوط به محیط زیست که تا کنون بیان شد از مواردی هستند که با پیشرفت علم و تحقیقات بیشتر قابل حل می­ باشند و در حال حاضر نیز راه حل­ هایی برای این موارد – چه به صورت نظری و چه عملی – ارایه شده­ اند ولی بخشی از خطرات محتمل محصولات تراریخت مربوط به بیوتروریسم می­باشد.  بیوتروریسم، روش­ های مختلف ترور به کمک عوامل زنده یا محصولات آن­ها مثل باکتری، قارچ، ویروس و سم است که نه تنها با اهداف آلوده نمودن انسان بلکه برای آلوده سازی و بیمار کردن دام­ ها و گیاهان نیز انجام می­شود. بر همین اساس و با در نظر گرفتن پتانسیل علومی چون زیست فناوری و ژنتیک برای رسیدن به اهداف تروریستی نباید احتمال چنین خطراتی را نیز بی مورد شمرد. مخالفان واردات محصولات تراریخته اظهار می­کنند که با توجه به نفوذ صهیونیسم و عوامل وابسته به آن در شرکت ­های صاحب تکنولوژی بزرگ در زمینه زیست فناوری، این شرکت­ها در صدد تولید محصولات تراریخت ه­ایی هستند که به طرق مختلف جنبه­ های مختلف امنیت ملی در ایران را دچار تزلزل نمایند. از جمله راه­ های اختلال در امنیت ملی ایران از طریق بیوتروریسم می­تواند واردات و کشت ارقام تراریخته­ایی باشد که حاوی ژن مربوط به سموم بیماری­زای انسان و دام هستند و یا باعث آلوده شدن و از بین رفتن ارقام بومی شده و اقتصاد بومی را از طریق نیازمند سازی ایران به واردات دایمی محصولات تراریخته دچار ضعف و بیماری می­کنند.

فتوای مراجع عظام تقلید

با اینکه مدارک قابل استنادی برای موارد یاد شده وجود ندارد ولی نباید احتمال چنین رخدادی را صفر در نظر گرفت. وجود چنین خطراتی باعث شد تا مراجع عظام آیت الله العظمی مکارم شیرازی و علوی گرگانی در فتوایی جداگانه تحقیقات بر محصولات دستکاری شده ژنتیکی (تراریخته) را بدون اشکال، اما «کشت تجاری» این محصولات را حرام اعلام کنند. ولی باید این نکته را نیز به خاطر داشت که چنین خطراتی تنها با عدم کشت این محصولات در کشور از بین نخواهند رفت زیرا امکان واردات محصولات آلوده نیز وجود دارد و باید راهکارهایی اساسی برای حل این معظل انیدیشید. البته چنین رخدادهایی منحصر به ایران نیست و در کشورهای مختلفی بنا به دلایل گوناگون استفاده از محصولات تراریخته به طور کل و یا انحصارا استفاده از یک محصول خاص ممنوع شده است. برای مثال:

کشورهایی که کشت محصولات تراریخته را ممنوع اعلام کردند

ایتالیا: چهار منطقه شامل توسکانی، مولیسه، لاتزیو و مارشه و 25 استان، شهر و بخش محصولات تراریخته را با به رای گذاشتن استفاده یا عدم استفاده از این محصولات ممنوع اعلام کرده­ اند.

اتریش: سه نوع ذرت تراریخته که توسط شرکت­ های نووارتیس[3]، مونسانتو[4] و آگرایوو[5] تولید شده­ اند در ایالت­ های ورارلبرگ و سالزبورگ ممنوع اعلام کرده است.

فرانسه: کلزای تراریخت شرکت­های PGS و AgrEvo ممنوع اعلام شده­اند.

آلمان: ذرت Bt شرکت نواریتس ممنوع است.

لوکزامبورگ: ذرت Bt شرکت نواریتس ممنوع است.

پرتغال: ذرت Bt شرکت نواریتس ممنوع است.

انگلیس: طبق دستور کلیسای انگلستان کشت 60 هزار هکتار زمین زراعی مربوط به این کلیسا با محصولات تراریخته ممنوع است. برخی مدارس به عنوان مناطق عاری از ترارریخته هیچ محصول تراریخته­ای را به دانش آموزان ارایه نمیدهند. جزیره جرسی نیز استفاده از محصولات تراریخته را ممنوع اعلام کرده است.

سویس: که مرکز تحقیقاتی و صنعتی محصولات تراریخته نیز به حساب می­آید تنها به دو محصول تراریخته شامل ارقام سیب زمینی از سال 1991 اجازه داده تا در این کشور استفاده شوند.

نروژ: واردات محصولات تراریخته گوناگون و همچنین محصولات حاوی ژن­های مقاومت به آنتی بیوتیک را ممنوع کرده است.

استرالیا: ایالت تاسمانی استفاده از کلزای تراریخته را ممنوع اعلام کرده است.

نیوزلند: مناطق اوکلند و ولینگتون خود را به عنوان نواحی عاری از محصولات تراریخته اعلام کرده­اند و آزمایشات مربوط به قزل آلای تراریخت توسط دولت متوقف شد.

کشورهای دیگری از جمله تایلند، فیلیپین، عربستان صعودی، مصر، الجزایر، برزیل و حتی آمریکا مواردی از ممانعت از واردات، کشت، تحقیقات و استفاده از محصولات تراریخته را دارند.

با توجه به مطالب گفته شده و شرایط اقتصادی ایران آسیب­ های مربوط به محصولات تراریخته محدود به آسیب­ های بهداشتی، سلامتی، زیست محیطی و امنیتی نیست و صرف وجود بحث و مناقشه بر سر چنین مسائلی می­تواند تمرکز مسئولین، تولید کنندگان و مصرف کنندگان را از موضوع اصلی یعنی تامین محصولات کشاورزی کافی، سالم و قابل اطمینان که وظیفه بخش کشاورزی است منحرف کند و به حاشیه بکشاند که نتایج زیان بار آن برای سال­های متمادی بر سر صنعت کشاورزی و علوم زیستی و تحقیقاتی کشور سایه خواهد انداخت. باید به دنبال افرادی که از این مباحث سود به دست می­ آورند رفته و دلیل آن­ها برای موافقت یا مخالفت با وجود یا عدم وجود محصولات تراریخته را پیگیری کرد. مردم نیز وظیفه دارند تا با مطالعه و آگاهی کامل در مورد چنین محصولاتی خود تصمیم بگیرند که می­خواهند از این محصولات استفاده کنند یا نه. تولید کنندگان وظیفه دارند تا در صورت استفاده از هر گونه تراریخته­ ای در تولیدات خود آن را به مصرف کنندگان اطلاع دهند.

نباید از واقعیت به دور شد. در کشوری همچون ایران که صنعت کشاورزی آن رخسار پیشرفت را ندیده است و از بیماری­ های گوناگون رنج میبرد باید به جای جنگ­هایی که منافع آن به جیب تعداد محدودی می­رود به فکر ساختن جهادی می­بود. در صورتی که کشاورزی را به صورت ساده انگارانه به بخش کاشت، داشت، برداشت (این سه مرحله را می­توان یکجا به عنوان مرحله تولید در نظر گرفت)، فراوری و بسته­ بندی تقسیم کرد باید اعتراف کرد که در هیچ یک از این بخش­ها به موفقیت چشم گیری دست نیافته­ ایم. برای مثال اگر از کشاورزی بخش زراعت در نظر گرفته شود، کشت شامل تهیه بذور پربازده، سالم و با کیفیت غذایی بالا، تهیه و آماده سازی زمین و تمام اعمال تا زمان جوانه زنی بذور را شامل می­شود که تک تک این مراحل دچار نقصان و بیماری است. بخش "داشت" یعنی مراقبت از گیاه تا رسیدن به مرحله محصول دهی می­باشد. در این مرحله نیز استفاده از انواع کودها و سموم مرسوم می­باشد که گردش مالی مربوط به این بخش به حدی هنگفت است که می­توان به شوخ آن را نیز مافیایی نامید و حتی شروع داستان تراریخته­ ها را زیر سر منفعت طلبان این بخش دانست. عدم مکانیزاسیون زراعی برای برداشت محصول هزینه­ های تولید را به قدری افزایش می­دهند که تولید کنندگان داخلی توان رقابت با وارد کنندگان را ندارند. عدم توجه به بخش­ های بسته­ بندی و فراوری نیز جای خود دارد. حال در چنین شرایطی موضوع بحث برانگیزی با عنوان تراریخته نیز وارد جریان کشاورزی کشور شده و گویا در صدد خفه کردن این بیمار ناتوان است.

گل بود، به سبزه نیز آراسته شد

چاره­ ی کار چیست؟ شاید در این وهله بهترین کار معلق کردن هر گونه استفاده از محصولات تراریخته­ ی مشکوک برای مدت محدود باشد تا شرایط با بازگشت به حالت عادی روند قابل پیگیری مناسبی پیدا کند که این کار حد اقل از سوی مراجع محترم تقلید به خوبی پیگیری شده است. ولی چاره اساسی به دست محققان، دست اندر کاران و قانون گذاران است. با اینکه قانون ایمنی زیستی دید جامعی به این قضیه دارد ولی بایستی مراحل تایید تا آزاد شدن و مصرف محصولات تراریخته به دقت تدوین گردد. باید تعریف واضحی از آلودگی تراریخته­ ها، بیماری ­زایی و آلودگی زیستی توسط این محصولات ارایه شود که وظیفه محققان زیست فناوری، زیست شناسی، بهداشت و محیط زیست کشور می­باشد. در مرحله بعد سازمان های مسئول همچون سازمان جهاد کشاورزی، بهداشت و محیط زیست به کمک آزمایشگاه­ ها، مراکز تحقیقاتی و دانشگاه­ ها وظیفه بررسی محصولات تراریخته بر اساس تعاریف ارایه شده را برعهده می­گیرند تا در نهایت مجوزی قابل اعتماد برای مصرف محصولات تراریخته تولید شده در داخل و یا محصولات وارداتی صادر گردد تا مردم با خیال راحت از تولیدات کشاورزی بهره ببرند.

لزوم تعریف واضح از آلودگی تراریخته 

به طور خلاصه، محصولات تراریخته مزایای فراوانی دارند که استفاده از آن­ها را موجه می­سازد ولی معایب آن­ها برجسته شده و مناقشاتی را بین گروه ­های مختلف در کشور ایجاد کرده است که سود آن در نهایت نصیب دشمنان خواهد شد. مصرف بی رویه کود و سم در ایران خود می­تواند عامل بسیاری از بیماری­ها باشد ولی مسمومیت ناشی از محصولات تراریخته مورد توجه قرار گرفته و می­تواند تمرکز دست اندرکاران کشاورزی کشور را از مسئولیت واقعی خود منحرف کند. در چنین شرایطی مردم نباید اعتماد خود به محصولات کشاورزی را از دست بدهند زیرا راه برای استفاده از محصولات وارداتی باز خواهد شد و کمر اقتصاد و کشاورزی کشور بیش از این خواهد شکست و حتی شاید به سوی مرگ پیش برود. راهکارهایی برای اطمینان بخشی به مردم برای تایید سلامتی محصولات کشاورزی وجود دارد ولی مراکز قابل اعتمادی که دور از مباحث اقتصادی باشند بایستی این کار را بر عهده بگیرند تا بخش ­های مختلف کشاورزی از دامپروری و زراعت تا فراوری و بسته بندی برای بهبود اوضاع بکوشند و هدف نهایی آن­ها خدمت صادقانه باشد.

 

[1] transgene

[2] Monsanto

[3] Novartis

[4] Monsanto

[5] AgrEvo

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  

زیتون آماده دریافت نظرات،اخبار و تحلیل های مخاطبین جهت انعکاس می باشد.