طرح دولت برای مدیریت زلزله، مغایر با فرهنگ مناطق مختلف ایرانی است/ تاثیر رفتار اجزای غیرسازه ای در افزایش تلفات
  • 1395/06/06 13:38
  • 17651
محقق و پژوهشگر زلزله در گفتگوی ویژه با زیتون؛

طرح دولت برای مدیریت زلزله، مغایر با فرهنگ مناطق مختلف ایرانی است/ تاثیر رفتار اجزای غیرسازه ای در افزایش تلفات

جواد فرید اظهار داشت: اگر سپاه و امکانات مخابراتی و نیروی انسانی آن نبود، دولت چه برنامه ای برای مدیریت اولیه ی زلزله ورزقان داشت؟

گروه فرهنگ و جامعه زیتون؛ پنج سال از زلزله ارسباران گذشت اما به گفته ی برخی کارشناسان، برنامه ای مدون در سیستم مدیریت بحران کشور برای  زلزله و حوادث پس از آن تعبیه نشده است. در همین راستا، گفتگوی ویژه ی زیتون با پژهشگر و محقق زلزله، به بررسی زلزله ی ارسباران و راهکارهای تبدیل حوادث طبیعی به یک موضوع عادی در میان افکار عمومی پرداخته است. متن اظهارات مهندس جواد فرید در گفتگو با زیتون به شرح ذیل می باشد:

 

زلزله ارسباران

چرا برای احداث یک بیمارستان غیر ضروری، 18سال زمان صرف می شود که بواسطه ی زلزله تخریب گردد؟

فارغ از مساکن روستایی، وضعیت ساخت و ساز در شهرهایی مثل هریس و ورزقان نیز مورد تایید استانداردها نبود. برای مثال بیمارستان جدید التاسیس ورزقان هنگام زلزله با تخریب های اساسی مواجه شده بود که مایه ی تاسف است. بیمارستان هریس نیز به همین ترتیب تخریب شده بود. در صورتی که 18 سال برای ساخت بیمارستان هریس زمان صرف کرده بودند. من در تهران در مورد زلزله ورزقان دو کنفرانس ارائه کردم، یکی در انجمن مهندسی زلزله و دیگری جامعه مهندسین مشاور. در یکی از کنفرانس ها معاون وزیر مسکن و شهرسازی وقت هم حضور داشت، من در سخنانم که تصاویر تخریب ها در شهرستان ورزقان و هریس را نشان می دادم، گفتم در این کشور کسی نیست بگوید اگر در فلان منطقه بیمارستان نیاز است چرا 18 سال برای تاسیس آن وقت صرف می شود؟ و اگر 18 سال برای ساخت آن زمان صرف شده و بحران درمان بوجود نیامده یعنی نیاز مبرم وجودنداشته و در همین زمان، مردم نیازهای خود را به گونه ای دیگر برطرف کرده اند،.. پس چرا درمناطقی که نیازی نیست سرمایه گذاری می کنید؟ و اگر سرمایه گذاری می کنید چرا یک ساختمان مهمی بنام بیمارستان با یک زلزله متوسط، تخریب می شود؟! البته این استدلال من به مزاق آقای معاون وزیر خوش نیامد. ناگفته نماند که تخریب مدارس در این مناطق قابل ملاحظه نبود و سازمان تجهیز و نوسازی مدارس عملکرد مناسبی در این حوزه داشت. 

در زلزله، تاثیر رفتار اجزای غیرسازه ای بیشتر از رفتار اجزای سازه ای می باشند

در زلزله ورزقان، رفتار اجزای غیرسازه ای مانند شیشیه و پنجره و درب و لوستر و میز و غیره به مراتب بیشتر از رفتار اجزای سازه ای بودند.  تلفات ناشی از رفتار اجزای غیرسازه ای در یک زلزله ی متوسط مانند زلزله ورزقان، یک رقم قابل ملاحظه ای است.  من خواستم این تخریب ها را برآورد کنم ولی کار یک نفر نبود بنابراین به آقایان فرهمند و جلالی پیشنهاد دادم تا با همراهی 10 دانشجو این کار را انجام دهند که متاسفانه ثمری نداشت. متاسفانه ما در کسب تجربه از زلزله ها برای بهبود واکنش در زلزله های بعدی، یا ناتوان هستیم و یا اراده نمی کنیم. 

اراده ای برای کسب تجربه از زلزله ها مشاهده نمی شود

موردی که در زلزله ورزقان و هریس توجه من را به خود معطوف کرد، ساختمان های گلی و روستایی بود. براساس آمار مرکز آمار ایران، نزدیک به 30 درصد مردم ایران در خانه های گلی و روستایی زندگی کرده و در معرض خطرات طبیعی قرار دارند. البته تعدادی از ساختمان های گِلی در مقابل ساختمان های آجری در زلزله ورزقان به خوبی مقاومت کرده بود، علت هم به نظر من این است که خاکشان نرم بوده و پایه های محکمی داشتند و توانسته بودند در مقابل ارتعاشات زلزله مقاومت کنند.

طرح یکسان ارائه شده توسط دولت مغایر با فرهنگ مناطق مختلف ایرانی است

دولت برای بعد از هر زلزله نقشه های استاندارد به اندازه 36 متر در روستاها ارائه داده است، این در حالی است که روستاییان برای خودشان سبک زندگی متفاوتی دارند. اکثر روستاییان در مکان هایی که بعد از زلزله ساخته شد سکونت ندارند و ناراضی هستند و با فرهنگ آن ها مغایر می باشد، برای مثال روستاییان معتقدند دستشویی و آشپزخانه آن ها باید خارج از خانه و محل خواب و پذیرایی شان باشد. 

سازه های جدید مانند آی سی اف که طرح و فناوری آن از کشور سوئد وارد شده و سریع الاحداث بوده و به اشتباه در ایران از یونولیت معمولی استفاده می شود، هنوز جایگاه اصلی خود را پیدا نکرده است. چون در ایران تکنولوژی ساخت نداریم به جای اینکه در دو طرف جداره، از یونولیت پلاستیکی بسیار مقاوم استفاده کنیم، از یونولیت معمولی استفاده کرده و بعد از بتن ریزی مابین آنها، براحتی قابل تخریب می باشند. در آواربرداری زلزله ها، ابزاری وجود دارد که قابل استفاده هستند ولی متاسفانه دور ریخته می شوند. در زلزله های هریس و ورزقان بعد از صحبت هایی که انجام دادیم، توانستند از تیرهای چوبی زیر آوار استفاده کنند، از تیرهای چوبی در راستای احداث طویله برای احشام روستاییان استفاده شد.

مدیریت زلزله در ایران با خلاءِ طرحِ جامع و منطبق بر فرهنگ مناطق ایرانی مواجه است

واقعیت این است که زلزله یک پدیده ی طبیعی است. در ورزقان و هریس کمک های مردمی و دولتی زیاد بود. در کشور باید یک طرح جامع داشته باشیم و بدانیم چه کارهایی می خواهیم انجام دهیم. وقتی همه می خواهند وارد کار شوند خیلی از امکانات پرت می شوند. مثلاً شما به حجمی از آب های معدنی که زیر آفتاب ماندند و خراب شدند فکر کنید.  در ژاپن یک طرح جامع دارند و می دانند چه کارهایی انجام دهند. متاسفانه چون در کشور ما این پلان و طرح جامع وجود ندارد، با وجود تمامی کمک ها و خیرخواهی ها نارضایتی های زیادی به وجود می آید.

پلان فرهنگی متناسب با مناطق ایرانی در اختیار کارشناسان نیست

مشکل اساسی در مواقعی که این اتفاقات در کشورمان می افتد این است که به همه چیز سخت افزاری نگاه می کنیم و نگاه نرم افزاری نداریم. هر منطقه ، فرهنگ، روحیه و سیستم متناظر به خود را دارد. پلان فرهنگی متناسب با مناطق ایرانی در اختیار کارشناسان نیست. اگر بخواهیم در مورد زلزله صحبت کنیم باید در مورد چند پلان اساسی، صحبت کرده باشیم. یکی از این پلان ها، پلان فرهنگی است، نگاه معماری هر منطقه باید احصا شود، ولی این نگاه در کشور ما وجود ندارد.

کدام سازمان با ارائه ی راهکارهای روانشناختی، معیشت مردم را بعد از زلزله پیش بینی می کند؟

وظیفه بنیاد مسکن، بازسازی منطقه است ولی کدام بنیاد و سازمان در کشور ما وجود دارد که با ارائه ی راهکارهای روانشناختی، معیشت مردم را بعد از زلزله پیش بینی کرده و به صورت مشخص مکتوب کند؟ متاسفانه یکسان نگری و کوته بینی در پلان های بعد از زلزله، مردم را بامشکلات و نارضایتی های متعددی مواجه می کند. امروز در کشور از پلان هایی استفاده می شود که قرار است همان پلان در بم و لرستان و غیره کار شود و این نادرست است.

دولت بجای ساخت و ساز سریع به اسکان سریع روی آورد

به اعتقاد من نباید ساخت و ساز سریع پس از از وقوع زلزله در اولویت باشد بلکه باید اسکان سریع در اولویت مسئولین قرار گیرد، زیرا که ساخت و ساز سریع شاید در محیط های روستایی جواب ندهد. شاید این حسن ظن آقای احمدی نژاد بود که ساخت و ساز سریع را بر اسکان سریع اولویت و اهمیت داد اما متاسفانه این ساخت و ساز سریع هم بدون پیوست و کار فرهنگی بود. 

پلان فرهنگی، بیشتر در زلزله شمال در سال 1369 نمود و بروز داشت. در زلزله منجیل کمک های مردمی و نیروهای کمکی بیشتر از زلزله ورزقان بود، آن ها که در منطقه بودند، مانع وارد عمل شدن زن ها شدند، در صورتی که نمی دانستند در منطقه شمال، بیشتر زنان هستند که در بحث های مدیریتی پای کار هستند. مسائل اجتماعی، فرهنگی بعد از زلزله بسیار مهم است. چیزی که مغفول مانده این است که کاری که باید برای زنده ماندگان انجام دهیم چیست، فقط باید به آن ها خانه دهیم؟! به اعتقاد من بحث روانی ماجرا به فراموشی سپرده می شود. 

اگر سپاه و امکانات مخابراتی آن نبود، دولت چه برنامه ای برای مدیریت اولیه ی زلزله داشت؟

نکته ی دیگری که در این موضوع مهم است، هجوم بسیاری از مردم برای کمک رسانی بود که این موضوع باعث بسته شدن جاده ها و عدم کمک رسانی مناسب به زلزله زدگان شد. در این مورد، عملکرد سپاه قابل تقدیر بود. در جلسه ای، سردار پورجمشیدیان فرمانده وقت سپاه از مسئولین استانی سوالی پرسید که بسیار قابل تامل می باشد. ایشان پرسیدند: " اگر سپاه و امکانات مخابراتی و گردان های امام حسین(ع) حضور بهنگام نداشتند، دولت چه برنامه ای برای مدیریت زلزله داشت؟" واقعا امروز براساس چه برنامه ای برای مدیریت زلزله های احتمالی اقدام خواهیم کرد؟ ..البته طرح های احداث مسکن توسط بنیاد مسکن تاحدودی طرح های خوبی بود 

احداث ساختمان مقاوم، اولین اقدام در برابر زلزله 

متاسفانه در زلزله اخیر، تا مدت ها بعد، ترس در وجود آدمی نهادینه بوده و برنامه های آموزشی مانور زلزله نیز کمترین استفاده را در هنگام زلزله داشت. روندی که در دنیا طی می شود تا مردم کمترین آسیب را متحمل شده و کمترین استرس را داشته باشند بسیارمتفاوت با روند ایرانی است. لذا احداث ساختمان مقاوم در برابر زلزله اولین اقدام برای پیشگیری از عواقب زلزله محسوب می شود.

آیین نامه های ساخت مسکن شوخی نیستند

در یک کنفرانس علمی، یک مهندس ژاپنی عکس های دلخراشی نشان داد و گفت هنگام تدریس به دانشجویان این عکسها را نشان می دهم. عکسهایی که مشخص کننده ی عامل مرگ بود. تمامی تلفات زلزله در نیم ساعت اول زلزله روی داده و ناشی از حوادث تخریب ساختمان است. آیین نامه های ساخت مسکن شوخی نیست. در زلزله منجیل از یکی از کارشناسان پرسیدم که تجربه ی شما چیست؟ گفت همه ی استانداردها و آیین نامه های ساخت مسکن باید مو بمو رعایت شود..وقتی آیین نامه می گوید شناژ احداث کن نباید حتی یک میلگرد آن شناژ را حذف کرد. 

طرح جامع مدیریت حوادث طبیعی باید طوری تنظیم شود که مردم به زلزله عادت کنند

مردم هم باید به حوادث طبیعی به عنوان بلا نگاه نکنند. به زلزله باید عادت کنیم. مردم مناطقی از تبریز که سازه های محکمی داشتند تا یک هفته در بیرون از منزل می خوابیدند و نشان می داد که همه ی مردم از زلزله هراس دارند؟

عادت های غلط فرهنگی در افزایش تلفات موثر هستند

عادت های غلط فرهنگی در افزایش تلفات زلزله نیز موثر هستند. استفاده از بهترین و بزرگترین بوفه ها و لوسترها و سازه های وابسته یکی از عوامل اصلی در تلفات زلزله بشمار می آیند. رفتار اجزای غیرسازه ای در زلزله تعیین کننده ترین عامل در تلفات زلزله هستند و در این میان سقف های کاذب گچی یک قاتل وحشتناک انسانی است.

در زلزله ورزقان حتی راه پشته و خر پشته ها خراب شده بود. این نشان می دهد که سازه ها اصولی ساخته نشده بود. کلی سنگ کاری خراب شده بود. سقف های کاذب گچی یک قاتل وحشتناک انسانی است.

بررسی عناصر سازه ای و ناسازه ای بسیار راحت است اما بررسی عوامل اجتماعی و روانی زلزله زدگان بسیار سخت می باشد. موارد ژئوتکنیکی وابسته به زلزله و بررسی آسیب های وارده بر مناطق روستایی و همچنین مسائل اقتصادی ناشی از زلزله باید پیش بینی گردد.

هنوز آمار و اطلاعات تفکیکی کمک های نقدی و جنسی زلزله ارسباران مشخص نشده اند

متاسفانه برنامه و نتیجه ی مدون درباره زلزله، هنوز ارائه نشده است آمار کمک های جنسی و نقدی مشخص نیست؟ درحالی که کمک های داخلی و خارجی زلزله های ژاپن با عدد مشخص است. اطلاعات تفکیکی در دسترس نیست. آمار فعالیت سازمان های مردم نهاد نیز مشخص نیست. از زلزله در ابعاد فنی و اجتماعی تجربه آموزی نمی کنیم

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  

زیتون آماده دریافت نظرات،اخبار و تحلیل های مخاطبین جهت انعکاس می باشد.